SEKCIJA III

OD PSEUDOZNANOSTI DO RESPEKTABILNE NAUČNE DISCIPLINE

Termin MOLEKULARNA ANTROPOLOGIJA prvi put upotrebljen je prije više od pola stoljeća, nedugo nakon otkrića molekularne strukture DNK, i to od strane američkoga biologa austrijskih korijena Emila Zuckerkandla.

Današnja molekularna antropologija, između ostaloga, bavi se rekonstrukcijom historije ljudske vrste, procesom ekspanzije i naseljavanja pojedinih kontinenata, regiona ali i cjelokupne planete, karakterizacijom drevne humane DNA iz pronađenih skeletnih ostataka, i to ne samo vrste Homo sapiens, i otkrivanjem uloge genetičkoga diverziteta u procesu specijacije, tj. nastanka vrste anatomski modernoga čovjeka.

Otkrića egzaktne strukture dezoksiribonukleinske kiseline (DNK), 1953 godine, te nešto kasnije, ranih 1970-tih, razvoj tehnologije rekombinantne DNK i tehnika DNK sekvenciranja, su, zapravo, omogućila molekularnoj biologiji, da zakorači u modernu (tzv. genocentričnu) eru, u kojoj su nasljedni materijal, odnosno geni i genetički markeri u fokusu istraživanja molekularne genetike.

NAJLJEPŠA I NAJBOGATIJA KNJIGA O LJUDSKOM POSTANKU

Analize ustanovljenih genoma, ili dijelova genoma, najbližih grupa izumrlih hominina, poput neandertalca ili pak denisovskoga čovjeka, te komparacija sa genomima danas živućih ljudi i najbližih srodnika čovjekolikih majmuna, pružili su zanimljive koncepte i informacije o bliskostima i različitostima ovih vrsta kao genetičkih fenomena ali i o činjenicama koliko je uistinu evolucija modernoga čovjeka bila zasnovana na promjenama njegove trenutne nasljedne osnove i koliko su te promjene bile diktirane dinamičnim okruženjem u kojem ova zanimljiva, ali biološki i dalje izuzetno fragilna vrsta živi.

Dakle, upravo molekularno antropološka analiza genetičke raznolikosti ljudi koji žive baš sada i baš ovdje, u nekom pomalo oksimoronskom smilu, može da izvrši predikciju prošlosti čitanjem najljepše i najbogatije knjige koja opisuje ljudski postanak a koja se naziva LJUDSKI GENOM.

MITOHONDRIJSKA EVA & Y-HROMOSOMALNI ADAM

Prva istraživanja koja su se zasnivala isključivo na analizi mtDNK markera i praćenja majčine linije podržavala su isključivo model jednoga izlaska iz Afrike. Naime, postojeće filogenetsko mitohondrijalno stablo sugerira postojanje četiri makrohaplogrupe L, M, N i R koje pak u sebi „sadrže“ sve druge haplogrupe. Zanimljivo je to da je makrohaplogrupa L u potpunosti zastupljena isključivo u Africi, dok su ostale tri makrohaplogrupe M, N i R zastupljene u ostatku svijeta. Upravo ova mitohondrijalna makrohaplogrupa L se vezuje i za koncept popularan i izvan naučnih krugova a poznat pod terminom mitohondrijalna Eva. Naime upravo taj biblijski termin se pokušava povezati sa prvom jasno datiranom izvornom mitohindrijalnom DNK, tj. onom mtDNK iz koje su nastale sve druge.

Y hromosomalni Adam najstariji je genetički patrilinealni predak današnje humane populacije. Zvuči čudno i pomalo nejasno, ali ova dva pojma i dvije nepostojeće osobe, prema današnjim mapiranjima „živjeli“ su na istom kontinentu, ali ne i u isto doba. Naime, preliminarne pretpostavke povezuju mitohondrijalnu Evu sa periodom između 234.000 i 152.000 godina (a kasnija israživanja spuštaju tu granicu i u interval od 150.000 do 100.000 godina PNE) dok Y hromosomalnog Adama datiraju u intervalu od 156.000 do 120.000 godina PNE.

PRVA GENETIČKA ISTRAŽIVANJA STANOVNIŠTVA BOSNE I HERCEGOVINE

Prva zvanična bioantropološka studija stanovništva Bosne i Hercegovine koju su realizirali austrougarski vojni liječnici može se ujedno smatrati i početnom fazom utvrđivanja genetičke strukture humane populacije BiH. Naime, 1887. godine Himmel je objavio prve analize nasljednih kvalitativnih osobina koji su se odnosili na prosječnu visinu, težinu, boju očiju, boju kose i ostale antropološke mjere u skupini od 180 bosanskohercegovačkih vojnika koje je regrutirala austro-ugarska vojska. Himmel je u ovom istraživanju primijenio isti pristup kao u ranije provedenim studijama u drugim regijama Austro-ugarskog Carstva.

Može se samo pretpostaviti da je osnovni motiv bio upoznavanje fenotipske raznolikosti stanovnika Bosne i Hercegovine, ali ne bi bilo daleko od istine ako su se na taj način željele ustvrditi i karakteristike zdravog i mladog dijela muškoga stanovništva ovih prostora, te njihove upotrebne vrijednosti u jedinicama austrougarske vojske
 

LJUDSKI GENOM – NAJLJEPŠA I NAJBOGATIJA KNJIGA O LJUDSKOM POSTANKU

Analize ustanovljenih genoma, ili dijelova genoma, najbližih grupa izumrlih hominina, poput neandertalca ili pak denisovskoga čovjeka, te komparacija sa genomima danas živućih ljudi i najbližih srodnika čovjekolikih majmuna, pružili su zanimljive koncepte i informacije o bliskostima i različitostima ovih vrsta kao genetičkih fenomena ali i o činjenicama koliko je uistinu evolucija modernoga čovjeka bila zasnovana na promjenama njegove trenutne nasljedne osnove i koliko su te promjene bile diktirane dinamičnim okruženjem u kojem ova zanimljiva, ali biološki i dalje izuzetno fragilna vrsta živi. Dakle, upravo molekularno antropološka analiza genetičke raznolikosti ljudi koji žive baš sada i baš ovdje, u nekom pomalo oksimoronskom smislu, može da izvrši predikciju prošlosti čitanjem najljepše i najbogatije knjige koja opisuje ljudski postanak a koja se naziva LJUDSKI GENOM.